Jak pogodzić żubry i ludzi? Model ochrony króla puszczy na Pomorzu Zachodnim.

10 lipca, 2026

Żubr to gatunek, który człowiek niemal całkowicie unicestwił i ponownie przywrócił naturze. Dzisiaj w Polsce te największe ssaki lądowe Europy żyją na wolności tylko w kilku regionach. Wciąż jednak za wcześnie, by mówić o pełnym sukcesie odtworzenia gatunku. Przed nami długa droga i nowe wyzwania.

Na wschodzie Polski duże stada żubrów generują napięcia z miejscowymi rolnikami. Te lokalne konflikty są często celowo podgrzewane przez różne środowiska. Wykorzystuje się je jako główny argument do lobbowania za wprowadzeniem odstrzałów i polowań żubrów. Tymczasem strzelanie do gatunków chronionych jest całkowicie sprzeczne z celami ich reintrodukcji.

Musimy polskie prawo traktować poważnie. Żubr jest gatunkiem prawnie chronionym i zgodnie z literą prawa nie można na niego polować. Odstrzały redukcyjne nie są metodą na zażegnanie konfliktów z mieszkańcami.

Misja Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego udowadnia, że problemów nie rozwiązuje się z użyciem broni. Działania Pogotowia Żubrowego ZTP są ukierunkowane przede wszystkim na ludzi i minimalizowanie konfliktów pomiędzy stadami żubrów i społecznościami lokalnymi.

Poprzez mądre zarządzanie populacją taka działalność eliminuje punkty zapalne. W ten sposób poziom społecznej akceptacji dla żubrów wzrasta, a działania są prowadzone w zgodzie z prawem.

Dzięki wsparciu grantowemu od Funduszu Żubra Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze działa aktywnie na polach i w lasach trzech - północno zachodnich województwach Polski, aby realnie minimalizować konflikty mieszkańców regionu zachodniopomorskiego z żubrami:

• Monitoring telemetryczny – Obecnie aż 20% zachodniopomorskich żubrów nosi obroże telemetryczne GPS zakupione między innymi z grantu od Funduszu Żubra. Obroże kilka razy dziennie przesyłają na serwery ZTP lokalizację zwierząt. Te informacje służą przewidywaniu ruchów stad. Dzięki temu udaje się zapobiegać szkodom, zanim do nich dojdzie.
• Ochrona upraw i przepłaszanie – Dane z obroży telemetrycznych obecnych w każdym stadzie informują, kiedy żubry pojawiają się w okolicy pól uprawnych. Wtedy zespół ZTP przepłasza z nich żubry za pomocą dźwięków, których zwierzęta nie lubią. W ten sposób chronione są plony rolników, którzy są wdzięczni i doceniają prowadzone działania.
• Dokarmianie zimowe w lasach – Zimą żubry są dokarmiane karmą na leśnych gruntach Skarbu Państwa, z dala od pól. Karma jest wykładana regularnie w określone miejsca w lesie, dzięki czemu żubry zatrzymują się tam na długo i unikają wchodzenia na pola rolników. Szkody powodowane przez stada żubrów w lasach Polski północno-zachodniej są niewielkie i gospodarczo nieistotne. Stąd prosta zasada: żubry powinny jak najdłużej przebywać w lasach.

- Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze jest organizacją pozarządową, która prowadząc duże międzynarodowe projekty ochrony żubra (takie jak LIFE czy FENX) potrzebuje wsparcia w kwestii pozyskania funduszy na tzw. wkład własny do budżetu projektu. W takim momencie współpraca z Funduszem Żubra okazuje się kluczową i nieocenioną pomocą, gwarantującą skuteczną realizację przedsięwzięcia. – mówi Maciej Tracz, Wiceprezes Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego.

Nowa strategia: Tworzenie małych stad i naturalne podziały

Obecnie najważniejszym zadaniem Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego jest rozgęszczanie populacji żubrów poprzez wspieranie naturalnych procesów podziału stad oraz tworzenia się nowych, mniejszych grup. Chodzi głównie o to, aby mniejsze stada mogły względnie bezkonfliktowo funkcjonować na możliwie jak największym fragmencie naszego kraju.

Priorytetem jest stworzenie grup, które liczą średnio od 8 do 30 osobników. Taki model zarządzania populacją przynosi ogromne korzyści:

• Mniej konfliktów z rolnikami – Mniejsze stada są mniej widoczne i bardziej skryte, co przekłada się na większą akceptację ze strony lokalnych społeczności.
• Powrót do dzikiej natury – Żubry w małych grupach naturalnie unikają kontaktu z człowiekiem. Bezpiecznie bytują w głębi lasów.
• Zdrowie i odporność – Wielkie skupiska zwierząt to ryzyko szybkich epidemii. Mniejsze stada są zdrowsze i znacznie bardziej odporne na choroby.
• Zdrowe geny – Cały proces jest zaplanowany tak, aby utrzymać stałą możliwość naturalnej migracji byków pomiędzy stadami. To zapewnia prawidłowy rozwój genetyczny gatunku.
  
  
  
   
  

Dzięki wsparciu Funduszu Żubra udowadniamy ważną rzecz. Model ochrony króla puszczy można prowadzić odpowiedzialnie i z poszanowaniem własności ludzi. Mądre zarządzanie pozwala budować przyjazną i bezpieczną przyszłość dla ludzi i przyrody.

Artykuł powstał przy współpracy Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego i Funduszu Żubra.